فرمت شدن هارد همیشه به معنای پاک شدن غیرقابل‌بازگشت اطلاعات نیست. اگر هارد را اشتباهی فرمت کرده‌اید، در بسیاری از موارد هنوز امکان ریکاوری هارد فرمت شده وجود دارد؛ اما نتیجه به نوع فرمت، میزان استفاده از حافظه پس از آن و سلامت هارد بستگی دارد. مهم‌ترین اقدام این است که استفاده از هارد را متوقف کنید و هیچ فایل جدیدی روی آن ذخیره نکنید؛ چون داده‌های تازه ممکن است اطلاعات قبلی را بازنویسی کنند.
اگر اطلاعات برایتان مهم است، از نصب نرم‌افزار ریکاوری روی همان هارد خودداری کنید. در صورت شنیدن صدای غیرعادی یا مشاهده قطع‌و‌وصل شدن هارد نیز بهتر است آن را خاموش کنید و پیش از ادامه کار از متخصص کمک بگیرید.
بعد از فرمت شدن هارد چه اتفاقی برای اطلاعات می‌افتد؟
هنگام فرمت سریع، معمولاً اطلاعات مربوط به ساختار فایل‌ها و محل قرارگیری آن‌ها بازسازی می‌شود؛ اما لزوماً تمام داده‌های قبلی بلافاصله از روی هارد پاک نمی‌شوند. به همین دلیل، ممکن است نرم‌افزار ریکاوری بتواند بخشی از فایل‌های قبلی را پیدا کند، حتی اگر ویندوز دیگر آن‌ها را نمایش ندهد.
با این حال، اگر اطلاعات جدید روی فضای قبلی نوشته شود، داده‌های قدیمی ممکن است بازنویسی شوند. در این وضعیت، بازیابی بعضی فایل‌ها دشوار یا غیرممکن خواهد شد. بنابراین، شانس موفقیت فقط به مدت‌زمان سپری‌شده وابسته نیست و میزان استفاده از حافظه پس از فرمت نیز اهمیت زیادی دارد.
تفاوت فرمت سریع و فرمت کامل در بازیابی اطلاعات
در Quick Format یا فرمت سریع، ساختار فایل‌سیستم دوباره ایجاد می‌شود و معمولاً تمام فضای دیسک به‌صورت کامل بازنویسی نمی‌شود. در نتیجه، اگر پس از فرمت اطلاعات جدیدی ذخیره نشده باشد، امکان ریکاوری برخی داده‌ها وجود دارد.
در Full Format یا فرمت کامل، عملیات بیشتری روی حافظه انجام می‌شود. رفتار دقیق آن به سیستم‌عامل و روش فرمت بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان گفت هر فرمت کاملی در تمام شرایط داده‌ها را به یک شکل پاک می‌کند. در هر دو حالت، باید از نوشتن اطلاعات جدید روی هارد خودداری کنید.
بعد از فرمت اشتباهی هارد چه کار کنیم؟
اگر هارد را اشتباهی فرمت کرده‌اید، ابتدا استفاده از آن را متوقف کنید. این کار به‌خصوص زمانی مهم است که فایل‌های کاری، عکس‌ها یا اطلاعات غیرقابل‌جایگزین روی آن داشته باشید.
- فایل جدیدی روی هارد ذخیره نکنید.
- نرم‌افزار ریکاوری را روی همان هارد نصب نکنید.
- فایل‌های بازیابی‌شده را روی حافظه دیگری ذخیره کنید.
- بدون دلیل چندین ابزار مختلف را پشت سر هم اجرا نکنید.
- اگر هارد صدای کلیک دارد یا مرتب قطع‌و‌وصل می‌شود، آن را خاموش کنید و برای بررسی تخصصی اقدام کنید.
اگر هارد در ویندوز دیده می‌شود اما پارتیشن آن با وضعیت RAW نمایش داده می‌شود، آن را بدون بررسی فرمت نکنید. همچنین از اجرای گزینه‌هایی مانند Initialize یا تعمیر خودکار فایل‌سیستم بدون آگاهی از پیامدهای آن‌ها خودداری کنید؛ زیرا اولویت باید حفظ داده‌های باقی‌مانده باشد.
روش‌های ریکاوری هارد فرمت شده با نرم‌افزار
اگر هارد از نظر سخت‌افزاری سالم باشد، استفاده از نرم‌افزارهای بازیابی اطلاعات می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد. این ابزارها با بررسی فایل‌سیستم یا جست‌وجوی عمیق‌تر در فضای ذخیره‌سازی تلاش می‌کنند فایل‌هایی را که دیگر به شکل عادی نمایش داده نمی‌شوند، پیدا کنند.
برای کاهش خطر، نرم‌افزار را روی یک درایو سالم دیگر نصب کنید و در صورت امکان، ابتدا از هارد آسیب‌دیده یک نسخه کامل تهیه کنید. اگر با ابزارهای تخصصی آشنایی ندارید، ساختن نسخه خام یا ایمیج دیسک را به فرد باتجربه بسپارید؛ انتخاب اشتباه دیسک مبدأ و مقصد می‌تواند باعث از دست رفتن اطلاعات شود.
هنگام بازیابی، فایل‌های پیدا‌شده را روی هارد دیگری ذخیره کنید. همچنین، نمایش نام فایل‌ها در نتیجه اسکن به معنی سالم بودن محتوای آن‌ها نیست؛ بعضی فایل‌ها ممکن است ناقص یا خراب بازیابی شوند.
چه زمانی نرم‌افزار ریکاوری مناسب نیست؟
اگر هارد شناسایی نمی‌شود، ظرفیت آن اشتباه نمایش داده می‌شود، سرعتش به‌شدت افت کرده یا صدای غیرعادی دارد، اسکن‌های مکرر ممکن است وضعیت را بدتر کنند. در این شرایط، ابتدا باید سلامت سخت‌افزار بررسی شود. برای اطلاعات بسیار مهم نیز بهتر است پیش از آزمون‌وخطا، با متخصص بازیابی اطلاعات مشورت کنید.
تفاوت ریکاوری اطلاعات SSD و HDD چیست؟
بازیابی اطلاعات از حافظه SSD همیشه مانند هارد HDD نیست. در SSD، فناوری TRIM به سیستم‌عامل اجازه می‌دهد بخش‌هایی را که دیگر استفاده نمی‌شوند به حافظه اعلام کند. سپس کنترلر SSD ممکن است این فضا را برای استفاده مجدد آماده کند؛ در نتیجه، بازیابی اطلاعات حذف‌شده در بعضی شرایط دشوارتر می‌شود.
اگر SSD فرمت شده یا فایل‌های مهمی از آن حذف شده‌اند، بهتر است استفاده از آن را متوقف کنید. البته امکان بازیابی به نوع SSD، پشتیبانی و وضعیت TRIM، نحوه فرمت و عملیات انجام‌شده پس از آن بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان برای تمام حافظه‌ها نتیجه یکسانی اعلام کرد.
در هر دو نوع حافظه، اگر اطلاعات اهمیت زیادی دارند، از ذخیره داده‌های جدید و اجرای ابزارهای تعمیر خودکار خودداری کنید تا وضعیت دستگاه به‌درستی بررسی شود.
چه زمانی هارد فرمت شده را به مرکز تخصصی ریکاوری بسپاریم؟
در صورت بروز خرابی فیزیکی یا وجود اطلاعات بسیار مهم، بهتر است بازیابی را به متخصص بسپارید. شرایط زیر از نشانه‌هایی هستند که بررسی تخصصی را ضروری‌تر می‌کنند:
- هارد توسط رایانه شناسایی نمی‌شود.
- صدای کلیک یا صدای غیرعادی از هارد شنیده می‌شود.
- هارد مرتب قطع‌و‌وصل می‌شود یا ظرفیت اشتباهی نشان می‌دهد.
- فایل‌ها باز نمی‌شوند یا حجم آن‌ها غیرعادی است.
- پارتیشن به‌صورت RAW نمایش داده می‌شود و اطلاعات مهمی روی آن قرار دارد.
- هارد ضربه خورده یا دچار آسیب فیزیکی شده است.
در چنین مواردی، باز کردن هارد در محیط معمولی یا اجرای مکرر نرم‌افزارهای ریکاوری توصیه نمی‌شود. هاردهای مکانیکی آسیب‌دیده ممکن است برای بررسی به تجهیزات و محیط تخصصی نیاز داشته باشند.
هزینه ریکاوری هارد چقدر است؟
هزینه بازیابی اطلاعات به نوع خرابی، سلامت قطعات، وضعیت فایل‌سیستم، حجم اطلاعات موردنیاز و پیچیدگی عملیات بستگی دارد. به همین دلیل، صرفاً با دانستن ظرفیت هارد نمی‌توان هزینه دقیقی اعلام کرد. بهتر است ابتدا وضعیت دستگاه بررسی شود و سپس درباره امکان بازیابی و هزینه تصمیم بگیرید.
چگونه از حذف و فرمت اشتباهی اطلاعات جلوگیری کنیم؟
مطمئن‌ترین راه کاهش خطر از دست رفتن اطلاعات، تهیه نسخه پشتیبان است. نگهداری تنها یک نسخه از فایل‌های مهم روی یک هارد، آن‌ها را در برابر خرابی دستگاه، حذف اشتباهی یا فرمت شدن آسیب‌پذیر می‌کند.
- از فایل‌های مهم روی یک حافظه جداگانه نسخه پشتیبان تهیه کنید.
- برای اطلاعات حساس، نسخه دیگری در فضای ذخیره‌سازی مستقل یا فضای ابری نگه دارید.
- قبل از فرمت کردن هارد یا نصب مجدد ویندوز، نام و ظرفیت درایو موردنظر را بررسی کنید.
- هر چند وقت یک‌بار، باز شدن فایل‌های پشتیبان را آزمایش کنید.
- نسخه پشتیبان را به‌گونه‌ای نگه دارید که حذف یا خرابی یک حافظه، تمام نسخه‌ها را از بین نبرد.
ساده‌گو