هر بار که یک فایل APK را از یک انجمن ناشناس دانلود و نصب میکنید یا برنامهای را روی گوشی نصب میکنید که برای انجام کار سادهای مجوزهای غیرضروری میخواهد، در واقع بخشی از امنیت گوشی را به آن برنامه واگذار میکنید. البته بررسی مجوزها و نصب برنامه از منابع معتبر همچنان اهمیت زیادی دارد، اما اندروید یک قابلیت داخلی دارد که میتواند یک لایه جداسازی بسیار مفید ایجاد کند؛ قابلیتی که از اندروید ۵ در دسترس بوده و بیشتر کاربران عادی تقریباً هیچوقت با آن سر و کار ندارند.
این قابلیت Work Profile یا «پروفایل کاری» نام دارد. گوگل در ابتدا آن را برای سازمانها طراحی کرد تا کارمندان بتوانند برنامهها و اطلاعات کاری را از اطلاعات شخصی روی یک گوشی جدا کنند. اما ساختار این قابلیت برای استفاده شخصی هم کاربرد دارد، چون برنامههای قرارگرفته در این محیط به یک پروفایل جداگانه تعلق دارند.
Work Profile دقیقاً چیست؟
یک فولدر ساده یا ترفند لانچر نیست
Work Profile یک برنامه معمولی، فولدر یا ترفند مربوط به لانچر نیست؛ بلکه یک پروفایل جداگانه در همان گوشی است که در کنار پروفایل اصلی اجرا میشود. اندروید از این ساختار برای جداکردن برنامهها و دادههای کاری از اطلاعات شخصی استفاده میکند و همین جداسازی است که باعث میشود بتوان از آن برای افزایش حریم خصوصی نیز بهره برد.
برنامههایی که داخل Work Profile نصب میشوند، محیط دادهای جداگانهای دارند. به همین دلیل برنامهای که در این پروفایل اجرا میشود، بهصورت عادی نمیتواند اطلاعات برنامههای موجود در پروفایل شخصی را مانند یک برنامه معمولی مشاهده کند. در اندروید ۱۱ و نسخههای جدیدتر حتی دسترسی برنامههای Work Profile به دادههای SMS و MMS پروفایل شخصی نیز محدود شده است.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که یک برنامه برای کارکردن از شما مجوزهای گستردهای بخواهد. مجوزهای اندروید به شما اجازه میدهند دسترسی برنامهها را کنترل کنید، اما همیشه مشخص نیست یک برنامه واقعاً چرا به یک مجوز خاص نیاز دارد.
با Work Profile میتوان یک محیط جداگانه برای چنین برنامههایی ایجاد کرد. اگر برنامه داخل این پروفایل به مخاطبین یا فایلها دسترسی داشته باشد، دادههای مربوط به همان محیط را میبیند و نه لزوماً اطلاعاتی را که در پروفایل اصلی گوشی خود نگهداری میکنید.
چرا Work Profile میتواند مثل یک Sandbox عمل کند؟
یک محیط کوچک و جدا برای برنامههای مشکوک
اندروید Work Profile را برای دستگاههای سازمانی طراحی کرده است، اما برنامههایی مانند Shelter میتوانند از همین قابلیت داخلی اندروید برای ساخت یک محیط جداگانه استفاده کنند. Shelter یک برنامه متنباز است که امکان نصب یا کلونکردن برنامهها در Work Profile را فراهم میکند و برای استفاده از آن نیازی به روتکردن گوشی نیست.
پس از ایجاد پروفایل، میتوانید برنامه جدیدی را مستقیماً داخل آن نصب کنید یا یک نسخه جداگانه از برنامهای که در پروفایل اصلی دارید ایجاد کنید. نسخه دوم اطلاعات و وضعیت ورود مستقل خود را خواهد داشت. به عنوان مثال، میتوانید یک پیامرسان را با حساب دیگری در این محیط اجرا کنید یا برنامهای را قبل از واردکردن آن به محیط اصلی گوشی آزمایش کنید.
این قابلیت برای برنامههایی که کاملاً به آنها اعتماد ندارید کاربرد بیشتری پیدا میکند. یک APK که خارج از فروشگاه رسمی دریافت کردهاید، برنامه خریدی که درباره جمعآوری دادههای آن مطمئن نیستید یا برنامهای که فقط برای انجام یک کار موقت به آن نیاز دارید، میتواند داخل این محیط جداگانه قرار بگیرد.
البته Work Profile یک دیوار جادویی نیست. برنامه داخل این محیط همچنان میتواند به اطلاعاتی که عمداً در اختیارش قرار میدهید دسترسی داشته باشد و همچنان امکان اتصال به اینترنت را دارد. بنابراین نمیتوان گفت یک برنامه مشکوک با قرارگرفتن در Work Profile کاملاً بیخطر میشود. مزیت اصلی این است که دسترسی آن به دادهها و برنامههای پروفایل اصلی محدودتر میشود.
دکمه توقف Work Profile یک قابلیت بسیار کاربردی است
برنامه را حذف نمیکنید اما فعالیتش را متوقف میکنید
جداسازی تنها مزیت Work Profile نیست. اندروید امکان Pause کردن این پروفایل را نیز فراهم میکند. وقتی Work Profile متوقف شود، برنامههای داخل آن دیگر اجرا نمیشوند و اعلانها و فعالیتهای پسزمینه آنها نیز متوقف میشود. گوگل میگوید هنگام توقف Work Profile، برنامههای کاری اجرا نمیشوند و اعلان یا مصرف داده و باتری مربوط به آنها نیز متوقف میشود.
این قابلیت برای برنامههایی که فقط گاهی به آنها نیاز دارید بسیار کاربردی است. به جای اینکه برنامه را حذف کنید و بعداً دوباره نصب و تنظیم کنید، میتوانید آن را در محیط جداگانه نگه دارید و فقط زمانی که نیاز دارید پروفایل را فعال کنید.
برنامههایی مانند Shelter حتی امکان مدیریت دقیقتر برنامههای داخل Work Profile را فراهم میکنند و میتوان بعضی برنامهها را اصطلاحاً Freeze کرد. در این حالت برنامه در محیط پروفایل باقی میماند، اما تا زمانی که دوباره آن را فعال نکنید، اجرا یا در پسزمینه بیدار نمیشود.
برای برنامههایی که فقط هر چند وقت یکبار استفاده میشوند، این روش میتواند جایگزین مناسبی برای حذف کامل برنامه باشد. اطلاعات ورود و تنظیمات برنامه باقی میماند، اما برنامه تا زمان نیاز شما فعالیتی نخواهد داشت.
سه راه برای ساخت یک محیط جداگانه در اندروید
Work Profile و Private Space یا برنامههای جانبی
اگر گوشی توسط محل کار مدیریت میشود، ممکن است از قبل Work Profile روی آن فعال شده باشد. در این حالت معمولاً برنامههای مربوط به این پروفایل با نشان مخصوص Work از برنامههای شخصی قابل تشخیص هستند. در تنظیمات نیز میتوان وجود Work Profile را بررسی کرد.
اما برای استفاده شخصی، در گوشیهای مجهز به اندروید ۱۵ یا نسخههای جدیدتر گزینه دیگری به نام Private Space وجود دارد. Private Space نیز یک فضای جداگانه برای برنامهها ایجاد میکند و اطلاعات برنامههای داخل آن را از فضای اصلی جدا نگه میدارد. این قابلیت علاوه بر جداسازی دادهها، امکان قفلکردن فضای خصوصی با روش احراز هویت جداگانه را نیز فراهم میکند.
اگر گوشی شما اندروید ۱۵ یا نسخه جدیدتر دارد، برای راهاندازی Private Space میتوانید به مسیر Settings → Security & privacy → Private space بروید. سپس با احراز هویت گوشی، فضای جدید را ایجاد کنید. گوگل پیشنهاد میکند برای کاهش احتمال انتقال ناخواسته بعضی دادهها، در این فضا از یک حساب گوگل اختصاصی استفاده شود.
گزینه سوم استفاده از برنامههایی مانند Shelter است که از Work Profile داخلی اندروید بهره میبرند. این روش بهخصوص در گوشیهایی مفید است که Private Space ندارند یا کاربر کنترل بیشتری روی Work Profile میخواهد. Shelter امکان نصب برنامه داخل پروفایل و همچنین کلونکردن برنامههای موجود را فراهم میکند.
اگر دیگر به Sandbox نیاز ندارید چه میشود؟
حذف کل محیط بدون دستزدن به پروفایل اصلی
اگر Work Profile را دیگر نمیخواهید، میتوانید خود پروفایل را از تنظیمات اندروید حذف کنید. این کار برنامهها و دادههای ذخیرهشده در Work Profile را حذف میکند، اما اطلاعات پروفایل شخصی باقی میماند.
این موضوع یکی از مزیتهای اصلی ساختار پروفایلهای اندروید است؛ دادههای دو محیط از یکدیگر جدا هستند و حذف محیط کاری به معنی پاکشدن اطلاعات شخصی گوشی نیست.
در Private Space نیز برنامههای داخل فضای خصوصی از فضای اصلی جدا هستند و میتوان آنها را بهصورت مستقل حذف یا متوقف کرد. البته Private Space محدودیتهایی دارد؛ به عنوان مثال برنامههای آن نمیتوانند از بعضی قابلیتهای سیستم مانند Find Hub استفاده کنند و VPN دستگاه را نیز دور میزنند.
یک قابلیت سازمانی که برای کاربران عادی هم مفید است
Work Profile میتواند یک لایه امنیتی کاربردی باشد
سالهاست کاربران اندروید برای کنترل برنامهها از ابزارهای قفل برنامه، برنامههای کلونکننده و ابزارهای مختلف حریم خصوصی استفاده میکنند، در حالی که خود اندروید از مدتها قبل زیرساخت جداسازی برنامهها را در اختیار داشته است.
البته نباید Work Profile یا Private Space را با یک محیط کاملاً امن و غیرقابل نفوذ اشتباه گرفت. برنامهای که داخل این محیط اجرا میشود همچنان میتواند از اینترنت استفاده کند و اطلاعاتی را که عمداً در اختیارش میگذارید جمعآوری کند. حتی گوگل هشدار میدهد که Private Space در شرایط خاص میتواند از طریق دسترسی رایانه، ADB، گزارشهای دستگاه یا برخی برنامهها قابل شناسایی باشد.
اما برای یک کاربر عادی، قرار دادن برنامهای که کاملاً به آن اعتماد ندارد در یک پروفایل جداگانه میتواند بسیار بهتر از نصب مستقیم آن در محیط اصلی باشد. اگر اندروید ۱۵ یا جدیدتر دارید، Private Space سادهترین گزینه برای این کار است؛ و اگر کنترل بیشتری میخواهید، Work Profile با ابزارهایی مانند Shelter گزینه دیگری در اختیار شما قرار میدهد.
سادهگو
