وقتی صحبت از خرید SSD میشه، معمولا همه میگن سریع ترین مدلی که بودجه ات اجازه میده رو بخر. البته این حرف بیشتر وقت ها یعنی باید گرون ترین SSD بازار رو بخری که راستش همیشه هم ارزشش رو نداره. از اون طرف هم کلی توصیه میشنوی که همیشه یه مقدار فضای خالی نگه دار یا وقتی SSD خراب شد عوضش کن. اما یه قابلیت کمتر شناخته شده هم وجود داره که میتونه عمر SSD رو بیشتر کنه و اسمش Overprovisioning هست.
داستان خیلی ساده تر از چیزیه که فکر میکنی. یه تیکه از فضای SSD رو از استفاده خارج میکنی تا خود SSD بتونه از اون فضا برای مدیریت بهتر اطلاعات استفاده کنه. شاید در ظاهر چند گیگابایت از دست بدی، اما در عوض عملکرد بهتر و عمر بیشتری نصیبت میشه.
بیشتر SSD ها از قبل Overprovisioning دارن، اما میتونی فضای بیشتری بهش بدی
با یه تغییر ساده، SSD نفس راحت تری میکشه
Overprovisioning یعنی بخشی از حافظه SSD فقط برای خود درایو کنار گذاشته بشه و تو نتونی فایل هات رو داخلش ذخیره کنی. کنترلر SSD از این فضای رزرو شده برای انجام کارهای پشت صحنه استفاده میکنه؛ کارهایی مثل جابجا کردن داده ها، پاکسازی فایل های حذف شده، تقسیم یکنواخت فشار روی حافظه NAND و آماده کردن بلوک های خالی برای نوشتن اطلاعات جدید.
در واقع این بخش از حافظه مال تو نیست؛ مال خود SSD هست تا همیشه بهترین عملکردش رو حفظ کنه.
نکته مهم اینه که بیشتر SSD های امروزی از همون کارخانه یه مقدار فضای مخفی برای این کار کنار گذاشتن. این فضا داخل ویندوز دیده نمیشه، نمیتونی داخلش فایل بریزی و اصلا متوجه وجودش نمیشی، اما کنترلر SSD همیشه ازش استفاده میکنه.
با این حال بعضی وقت ها میتونی خودت هم این فضای رزرو شده رو بیشتر کنی. بعضی از برنامه های مدیریت SSD این قابلیت رو دارن و فقط با چند کلیک انجامش میدن. اگر هم نرم افزار مخصوص نداشته باشی، میتونی بخشی از فضای SSD رو پارتیشن بندی نکنی و بدون استفاده نگه داری.
هدف در هر دو روش یکیه؛ اینکه SSD فضای بیشتری برای نفس کشیدن داشته باشه.
Overprovisioning باعث میشه SSD راحت تر خودش رو مدیریت کنه
SSD فقط به فضای خالی نیاز نداره، به فضای کاری هم احتیاج داره
شاید برات عجیب باشه، اما SSD مثل هارد دیسک معمولی با فایل های حذف شده رفتار نمیکنه.
وقتی یه فایل رو پاک میکنی، اطلاعاتش همون لحظه از روی حافظه حذف نمیشه. SSD باید پشت صحنه کلی عملیات انجام بده؛ از مدیریت صفحه ها و بلوک ها گرفته تا تشخیص داده های معتبر و حذف شده و آماده کردن حافظه برای نوشتن اطلاعات جدید.
هرچی SSD پرتر باشه، کنترلر فضای کمتری برای انجام این کارها داره.
اینجاست که Overprovisioning وارد بازی میشه. فضای رزرو شده باعث میشه کنترلر بلوک های خالی بیشتری در اختیار داشته باشه و راحت تر عملیات Garbage Collection رو انجام بده. نتیجه هم اینه که تعداد نوشتن های اضافه روی حافظه کمتر میشه. همین موضوع مستقیم روی عمر SSD تاثیر میذاره.
حافظه های NAND Flash تعداد مشخصی چرخه نوشتن و پاک کردن دارن. هر کاری که باعث بشه این چرخه ها کمتر مصرف بشن، عمر SSD رو بیشتر میکنه. Overprovisioning کمک میکنه اطلاعات بهتر بین سلول های حافظه پخش بشن، بلوک ها سریع تر پاکسازی بشن و فشار فقط روی چند قسمت خاص وارد نشه.
البته این قابلیت قرار نیست SSD رو جاودانه کنه. حتی یه SSD که سلامت ۱۰۰ درصدی داره هم ممکنه یه روز خراب بشه. اما حداقل میتونه سرعت فرسودگی حافظه رو کمتر کنه.
البته یه هزینه هم داره؛ باید از بخشی از فضای SSD دل بکنی
عمر بیشتر در ازای فضای کمتر
هیچ چیزی رایگان نیست و Overprovisioning هم از این قاعده مستثنا نیست. اگر مثلا ۱۰ درصد از یه SSD یک ترابایتی رو برای این قابلیت کنار بذاری، حدود ۱۰۰ گیگابایت از فضای قابل استفاده رو از دست میدی.
روی SSD های ۲ یا ۴ ترابایتی شاید اصلا متوجه این کاهش فضا نشی، اما اگر SSD کوچیکی مثل ۵۱۲ یا حتی ۱۲۰ گیگابایتی داشته باشی، از دست دادن این مقدار فضا کاملا محسوسه. به همین خاطر Overprovisioning برای همه ضروری نیست.
اگر SSD همیشه فضای خالی زیادی داره و فقط برای کارهای روزمره، نصب برنامه یا اجرای بازی استفاده میشه، احتمالا تفاوت خاصی احساس نمیکنی.
اما اگر SSD هر روز تحت فشار سنگین کار میکنه، مدام اطلاعات روی اون نوشته میشه یا تقریبا همیشه پره، از دست دادن چند گیگابایت فضا کاملا ارزشش رو داره.
بعضی برنامه های SSD همه کار رو برات انجام میدن
حتی بدون نرم افزار هم میتونی این قابلیت رو فعال کنی
راحت ترین راه استفاده از نرم افزار اختصاصی سازنده SSD هست؛ البته اگر چنین قابلیتی رو ارائه داده باشه. مثلا Samsung Magician یکی از معروف ترین برنامه هاست که امکان تنظیم Overprovisioning رو در اختیارت قرار میده. خیلی از برندهای دیگه هم ابزارهای مشابه خودشون رو دارن.
اگر نرم افزار اختصاصی نداشتی هم مشکلی نیست. کافیه وارد Disk Management ویندوز بشی، اندازه پارتیشن SSD رو کمی کوچیک کنی و فضای آزاد شده رو بدون پارتیشن باقی بذاری.
فقط یادت باشه اون فضا رو به درایو جدید تبدیل نکنی و براش حرف درایو اختصاص ندی؛ چون در اون صورت دوباره به فضای ذخیره سازی معمولی تبدیل میشه و دیگه فایده ای برای Overprovisioning نداره.
آیا Overprovisioning ارزشش رو داره؟
اگر SSD تو همیشه در حال کار سنگین، تقریبا پر یا مدام مشغول نوشتن اطلاعاته، فعال کردن Overprovisioning یکی از بهترین کارهاییه که میتونی برای افزایش عمرش انجام بدی. اما اگر بیشتر فایل های معمولی، بازی ها یا برنامه ها رو روی SSD نگه میداری و همیشه مقدار زیادی فضای خالی داری، احتمالا فقط نگه داشتن فضای آزاد کافی، نتیجه تقریبا مشابهی بهت میده.
در نهایت اگر میخوای SSD تحت فشار، عمر بیشتری داشته باشه و عملکردش در طول زمان افت نکنه، قربانی کردن مقدار کمی از فضای ذخیره سازی، معامله کاملا هوشمندانه ایه. فقط قبل از هر تغییری روی SSD، حتما از اطلاعات مهمت نسخه پشتیبان بگیر و قانون معروف ۳-۲-۱ برای بکاپ گیری رو فراموش نکن.
سادهگو
