بسیاری از افراد پس از تهیه نسخه پشتیبان، حافظه SSD را از کامپیوتر جدا میکنند و برای ماهها یا حتی چند سال در کشو قرار میدهند. در این مدت ممکن است تصور کنند فایلها همچنان سالم و قابل استفاده هستند؛ اما جدا بودن SSD از برق به معنای حفظ همیشگی اطلاعات نیست. بهتر است هر چند وقت یکبار حافظه را به کامپیوتر متصل کنید و مطمئن شوید که هم خود درایو و هم فایلهای ذخیرهشده روی آن هنوز قابل دسترسی هستند.
بررسی سالانه بکاپ SSD یک عادت ساده و کمهزینه است که میتواند احتمال غافلگیر شدن هنگام نیاز به اطلاعات مهم را کاهش دهد. این بررسی فقط به شناسایی حافظه در ویندوز محدود نمیشود؛ باید فایلها را باز کنید، سلامت درایو را بسنجید و از وجود نسخه پشتیبان دیگری برای اطلاعات حیاتی مطمئن شوید.
چرا اطلاعات ذخیرهشده روی SSD بدون برق ممکن است از بین بروند؟
حافظه SSD برای نگهداری اطلاعات از تراشههای NAND Flash استفاده میکند. دادهها در این تراشهها به شکل وضعیتهای الکتریکی سلولهای حافظه ذخیره میشوند. با گذشت زمان، حتی زمانی که SSD به برق متصل نیست، ممکن است بار الکتریکی سلولها تغییر کند و خواندن اطلاعات دشوارتر شود.
این موضوع به معنای آن نیست که اطلاعات هر SSD پس از یک مدت مشخص و ثابت از بین میروند. مدت نگهداری دادهها به عواملی مانند میزان استفاده قبلی از حافظه، کیفیت تراشههای NAND و دمای محیط بستگی دارد.
مهمترین عوامل مؤثر بر ماندگاری اطلاعات عبارتاند از:
- میزان فرسودگی حافظه: هرچه اطلاعات بیشتری روی SSD نوشته و پاک شده باشند، سلولهای حافظه بیشتر در معرض فرسودگی قرار میگیرند. درایوی که به پایان عمر نوشتاری خود نزدیک شده است، ممکن است اطلاعات را برای مدت کوتاهتری بدون برق نگهداری کند.
- دمای محل نگهداری: گرمای زیاد میتواند سرعت از دست رفتن بار الکتریکی سلولهای NAND را افزایش دهد. به همین دلیل، نگهداری SSD در خودرو، انباری گرم یا محیطی با دمای بالا انتخاب مناسبی نیست.
- کیفیت و نوع حافظه: همه SSDها از تراشهها و کنترلرهای یکسانی استفاده نمیکنند. بنابراین نمیتوان یک مدت نگهداری قطعی را برای تمام مدلها در نظر گرفت.
گاهی عدد یک سال برای ماندگاری اطلاعات SSD بدون برق مطرح میشود. این عدد به یک الزام استاندارد برای SSDهای رده مصرفکننده مربوط است که در شرایط مشخص و پس از رسیدن به میزان استقامت نوشتاری تعیینشده، باید بتوانند اطلاعات را در دمای ۳۰ درجه سانتیگراد به مدت یک سال نگهداری کنند. این عدد به معنای آن نیست که هر SSD مصرفی دقیقاً پس از یک سال اطلاعات خود را از دست میدهد یا همه مدلها در شرایط یکسانی قرار دارند.
برای کاهش خطر، بهتر است SSD را در محیطی خنک و دور از رطوبت و گرمای مستقیم نگهداری کنید. همچنین بررسی دورهای عمر SSD و وضعیت فایلهای ذخیرهشده اهمیت زیادی دارد؛ بهخصوص اگر تنها نسخه موجود از اطلاعات مهم شما روی همان حافظه باشد.
چگونه سلامت SSD و فایلهای بکاپ را بررسی کنیم؟
روشن شدن چراغ SSD یا نمایش یک درایو جدید در ویندوز بهتنهایی ثابت نمیکند که نسخه پشتیبان سالم است. ممکن است حافظه شناسایی شود، اما بعضی فایلها خراب شده باشند یا هنگام خواندن با خطا مواجه شوید. به همین دلیل، بررسی سلامت SSD باید هم وضعیت سختافزار و هم قابل خواندن بودن اطلاعات را در بر بگیرد.
برای انجام این کار، حافظه را با کابل مناسب به کامپیوتر متصل کنید و موارد زیر را بررسی کنید:
- شناسایی حافظه: مطمئن شوید ویندوز SSD را بهدرستی شناسایی کرده است و ظرفیت نمایشدادهشده با ظرفیت مورد انتظار مطابقت دارد.
- باز کردن فایلها: چند فایل مختلف را از فولدرهای گوناگون باز کنید. بهتر است فایلهای قدیمی و جدید، تصاویر، ویدیوها و اسناد را امتحان کنید.
- بررسی فایلهای حجیم: باز کردن یک فایل کوچک کافی نیست. چند فایل حجیم را نیز بررسی کنید تا مشخص شود خواندن اطلاعات در حجم بالا با خطا یا قطع ارتباط مواجه نمیشود.
- تأیید نسخه پشتیبان: اگر نرمافزار بکاپ شما قابلیت Verify یا تأیید صحت نسخه پشتیبان دارد، آن را اجرا کنید. این قابلیت میتواند اطلاعات ذخیرهشده را با نسخه اصلی مقایسه کند.
- بررسی هش فایلها: اگر هنگام تهیه بکاپ برای فایلها Checksum یا هش ثبت کردهاید، مقدار فعلی را با مقدار قبلی مقایسه کنید. یکسان بودن مقادیر، نشانه مناسبی از تغییر نکردن محتوای فایلهاست.
برای بررسی وضعیت سختافزاری، میتوانید از ابزارهایی مانند CrystalDiskInfo و GSmartControl استفاده کنید. این برنامهها اطلاعات SMART حافظه را نمایش میدهند و بسته به مدل SSD میتوانند مواردی مانند دما، میزان کارکرد، تعداد دفعات روشن شدن و شاخصهای فرسودگی را گزارش کنند.
بررسی وضعیت SSD با CrystalDiskInfo و GSmartControl
اگر از ویندوز استفاده میکنید، CrystalDiskInfo یکی از ابزارهای ساده برای مشاهده وضعیت حافظه است. پس از اجرای برنامه، ابتدا مطمئن شوید SSD موردنظر را انتخاب کردهاید. سپس وضعیت کلی سلامت، دما و اطلاعات SMART را بررسی کنید.
در این برنامه ممکن است وضعیت سلامت با عبارتهایی مانند Good یا Caution نمایش داده شود. مشاهده وضعیت هشدار به این معناست که باید اطلاعات مهم را در اولویت قرار دهید و برای تهیه نسخه دیگری از آنها اقدام کنید. البته درصد سلامت یا وضعیت کلی نمایشدادهشده، تضمینکننده ادامه کار حافظه برای مدت مشخصی نیست.
GSmartControl نیز ابزار دیگری برای مشاهده اطلاعات SMART و اجرای برخی آزمایشهای تشخیصی است. این برنامه در بررسی جزئیات فنی و مشاهده خطاهای ثبتشده میتواند مفید باشد.
نکته مهم این است که اگر اطلاعات SMART از طریق USB نمایش داده نشد، لزوماً به معنی خرابی SSD نیست. بعضی قابها و مبدلهای USB اطلاعات موردنیاز این ابزارها را بهدرستی منتقل نمیکنند. در چنین شرایطی، میتوانید حافظه را با یک قاب یا مبدل سازگار دیگر امتحان کنید.
چرا نباید تنها نسخه پشتیبان را روی یک SSD نگهداری کنید؟
حتی اگر یک حافظه SSD از نظر نرمافزاری سالم به نظر برسد و فایلهای آن بدون مشکل باز شوند، باز هم احتمال خرابی ناگهانی وجود دارد. کنترلر داخلی، مدار تغذیه، درگاه اتصال یا حتی کابل USB ممکن است دچار مشکل شوند. گاهی نیز خرابی فایلسیستم یا قطع ناگهانی ارتباط باعث میشود بخشی از اطلاعات قابل دسترسی نباشد.
به همین دلیل، برای فایلهایی که امکان جایگزینی آنها را ندارید، بهتر است حداقل یک نسخه مستقل دیگر داشته باشید. این نسخه میتواند روی یک هارد اکسترنال جداگانه یا فضای ابری ذخیره شود. بهتر است نسخه دوم در محل دیگری نگهداری شود تا در صورت سرقت، آتشسوزی یا آسیب فیزیکی به محل نگهداری نسخه اول، تمام اطلاعات از بین نروند.
در انتخاب روش پشتیبانگیری، تفاوت همگامسازی و بکاپ را نیز در نظر بگیرید. سرویسهایی مانند Dropbox و iCloud میتوانند فایلها را بین دستگاههای مختلف همگامسازی کنند؛ اما همگامسازی بهتنهایی معادل نسخه پشتیبان مستقل نیست. اگر فایلی را اشتباهی حذف یا ویرایش کنید، ممکن است تغییرات به دستگاههای همگامشده دیگر نیز منتقل شوند. برای همین بهتر است از قابلیتی مانند نگهداری نسخههای قبلی فایلها یا یک روش بکاپ مستقل استفاده کنید.
چه زمانی باید SSD قدیمی را تعویض کنیم؟
اگر هنگام استفاده از SSD با نشانههای غیرعادی مواجه شدید، بهتر است تهیه نسخه پشتیبان جدید را به تعویق نیندازید. برخی از نشانههای هشداردهنده عبارتاند از:
- قطع و وصل شدن مکرر حافظه هنگام اتصال به کامپیوتر
- نمایش خطا هنگام کپی یا باز کردن فایلها
- کاهش محسوس سرعت خواندن اطلاعات
- نمایش هشدار سلامت در برنامههای بررسی SMART
- شناسایی نشدن حافظه در بعضی دفعات اتصال
البته کندی یا قطع شدن اتصال همیشه به معنی خرابی خود SSD نیست. کابل USB، درگاه کامپیوتر یا قاب اکسترنال نیز ممکن است مشکل داشته باشد. اگر امکان دارد، کابل و درگاه دیگری را امتحان کنید؛ اما تا زمانی که از سلامت اطلاعات مطمئن نشدهاید، حافظه مشکوک را تنها محل نگهداری نسخه پشتیبان قرار ندهید.
اگر SSD نشانههای خرابی دارد، ابتدا اطلاعات مهم را به یک حافظه سالم منتقل کنید. انجام آزمایشهای سنگین، فرمت کردن یا تلاشهای مکرر برای تعمیر درایو پیش از تهیه نسخه دیگر ممکن است وضعیت را دشوارتر کند. بهتر است اطلاعات را زمانی منتقل کنید که حافظه هنوز قابل دسترسی است، نه زمانی که کاملاً از کار افتاده است.
در نهایت، برای نگهداری مطمئن اطلاعات، هر سال زمانی را به اتصال SSD و بررسی فایلها اختصاص دهید. این کار تضمین نمیکند که حافظه هرگز خراب نشود؛ اما کمک میکند مشکلات احتمالی زودتر شناسایی شوند و برای انتقال اطلاعات فرصت داشته باشید.
سادهگو


